Mecelle nedir? Mecellenin konuları nelerdir?

Mecelle, bir diğer söyleyişle Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, Arapça “çok büyük boy kitap” anlamına gelir ve Osmanlı imparatorluğuna dayanır. Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılmasından sonra Mecelle, halef devletlerinin çoğunda (hiçbir zaman yürürlükte olmayan Mısır hariç) kalıcı bir etki bırakmıştır. Peki, Mecelle nedir? Mecellenin konuları nelerdir? Mecelle hakkında merak edilenlere haberimizden ulaşabilirsiniz.

Mecelle, bir diğer söyleyişle Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, Arapça “çok büyük boy kitap” anlamına gelir ve Osmanlı imparatorluğuna dayanır. Osmanlı İmparatorluğu‘nun dağılmasından sonra Mecelle, halef devletlerinin çoğunda (hiçbir zaman yürürlükte olmayan Mısır hariç) kalıcı bir etki bırakmıştır. Peki, Mecelle nedir? Mecellenin konuları nelerdir? Mecelle hakkında merak edilenlere haberimizden ulaşabilirsiniz.

MECELLE NEDİR?

Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye veya kısaca Mecelle, 1868-1876 yılları arasında Ahmet Cevdet Paşa başkanlığındaki bir komisyon tarafından derlenen İslami özel hukuk (medeni hukuk) kuralları kodeksidir. Osmanlı İmparatorluğu’nun son yarım yüzyılında şer’i mahkemelerde hukuki dayanak olarak kullanılmıştır. Bir giriş 16 bölümden oluşur ve 1851 madde içerir.

Mecelle, kendi çağında 13 yüzyıllık İslami fıkıh geleneği üzerinde inşa edildiği halde, maddeler halinde düzenlenmiş analitik ve pozitif bir hukuk sistemi oluşturma çabasıdır. Doğu Roma İmparatoru I. Justinianus tarafından 6. yüzyılda Konstantinopolis’te hazırlatılan ilk (code civil) derlemesinden sonraki ilk örnek olması özelliğiyle İstanbul’u özel bir konuma kavuşturur. Batı ülkelerinin Medeni Kanun (code civil) geleneği, Justinianus’un 6. yüzyılda hazırlattığı ilk (code civil) düzenlemesine dayanır. Mecelle, Tanzimat Fermanı ile açılan dönemin en önemli kanunu ve Osmanlı modernleşmesinin en önemli anıtlarından biridir. Bu anlamda (modernleşme) olarak adlandırılan istikametin aslında kökü Konstantinopolis’te, yani İstanbul’da olan bir sürecin ihyası olduğunu da gösterir.

Arapça “çok büyük boy kitap” anlamına gelen mecelle, Fransızca “1) büyük kitap, 2) hukuk ilkeleri derlemesi” anlamına gelen ‘codex’ sözcüğünün çevirisi olarak kullanılmıştır.

Türk Medeni Kanunu’na ek olarak çıkarılan 864 sayılı Tatbikat Kanunu’nun 43. maddesiyle 4 Ekim 1926’da Mecelle yürürlükten kaldırılmıştır.

I. Dünya Savaşı’ndan sonra Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılmasından sonra Mecelle, halef devletlerinin çoğunda (hiçbir zaman yürürlükte olmayan Mısır hariç) kalıcı bir etki bırakmıştır. Mecelle, etkili, tutarlı ve yerinden edilmesi zor olduğu için çoğu yerde uzun süre devam etmiştir. Yürürlükte kalan ülkeler:

Türkiye’de 1926’ya kadar (Türk Kanunu Medenisi Mecelle’nin yerini aldı.)

  • Arnavutluk’ta 1928’e kadar
  • Lübnan’da 1932’ye kadar
  • Suriye’de 1949’a kadar
  • Irak’ta 1953’e kadar
  • Kıbrıs’ta 1960’lara kadar
  • Filistin Mandası ve daha sonra İsrail’de resmi olarak 1984’e kadar.

Mecelle, Ürdün ve Kuveyt’te de medeni hukukun temelini oluşturdu.

MECELLENİN KONULARI NELERDİR?

99 genel hukuk ilkesini içeren giriş bölümünden sonra Mecelle şu konulara değinir:

  • Büyu, İcar (kira),
  • Kefalet,
  • Havale,
  • Rehin,
  • Emanet,
  • Hibe,
  • Gasp ve İtlaf,
  • Hacir,
  • İkrah ve Şuf’a,
  • Enva-ı Şirket (ortaklık çeşitleri),
  • Vekâlet,
  • Sulh ve İbra,
  • İkrar (borcu kabul etme),
  • Dava,
  • Beyyinat ve Tahlif (kanıt ve delil),
  • Kaza (yargı)dır.

Tavsiye Edilen Yazılar